Wat is geestelijke gezondheid
bipolaire affectieve stoornis

Een bipolaire stoornis is een ernstige stemmingsstoornis. De aandoening noemt bipolair omdat de stemming kan wisselen tussen twee extreme stemmingen; van manie naar depressie. Tijdens de manische periode is iemand overdreven gelukzalig of uitermate prikkelbaar, terwijl hij of zij tijdens de depressieve episode enorm bedroefd is en geen uitweg ziet. In de periodes tussenin kan de stemming normaal zijn.

Een bipolaire stoornis wordt gekenmerkt door symptomen die in aparte “episodes” optreden, met daartussen periodes met een normale stemming. In veel gevallen is er geen duidelijk patroon wanneer of hoe vaak er manische episodes zullen optreden of wanneer en hoe vaak die afgewisseld zullen worden door een depressieve periode.



Symptomen van een manie ( een manische episode )

Iemand bij wie een manie opkomt, is ongewoon opgewonden, creatiever, actiever en socialer dan gewoonlijk en uitermate overtuigd van zichzelf. Die gevoelens worden steeds sterker en kunnen al snel escaleren tot een uitgesproken manische episode.
Uitbundigheid staat op de voorgrond en niets kan dit geluksgevoel verstoren – ook slecht nieuws niet. Naarmate de manie zich verder ontwikkelt, wordt de stemming nog uitbundiger en prikkelbaarder, het gedrag onvoorspelbaarder en het inschattingsvermogen slechter.
Er is sprake van een manische episode als de volgende symptomen ten minste één week aanwezig zijn en als de symptomen het normaal functioneren in de weg staan:

  • Ongewoon uitgelaten of gelukzalig gevoel of extreme prikkelbaarheid

Met daarbij minstens 3 van de volgende symptomen ( bij extreme prikkelbaarheid 4 )

  • Energieker, actiever en rustelozer, gedachten die alle kanten opschieten, snel praten
  • Ontkennen dat er iets mis is
  • Gemakkelijk af te leiden
  • Minder slaapbehoefte zonder zich vermoeid te voelen
  • Irreëel geloof in eigen kunnen, overdreven zelfvertrouwen en ongegrond optimisme
  • Ongewoon slecht inzicht, overmatig veel geld uitgeven, onnodig risico nemen, impulsief grote beslissingen nemen
  • Ongewoon gedrag dat lang aanhoudt
  • Seksueel ongeremd zijn
  • Drugmisbruik: cocaïne, alcohol, slaaptabletten
  • Storend of agressief gedrag

Een ernstige manie kan gepaard gaan met psychotische symptomen zoals hallucinaties ( dingen horen, voelen en zien die er niet zijn ) of waanideeën ( ten onrechte overtuigd zijn van ingebeelde dingen ).



Symptomen van een depressie

Tijdens een depressieve episode kan iemand zich somber en te neer geslagen voelen. Vaak overheerst het gevoel dat het leven niet meer de moeite waard is.
Er is sprake van een depressieve episode als 5 van de volgende symptomen minstens 2 weken aanwezig zijn en het normale functioneren in de weg staan:

  • Lusteloosheid
  • Prikkelbaarheid
  • Gebrek aan interesse en plezier
  • Concentratieproblemen, vergeetachtigheid en besluiteloosheid
  • Schuldgevoelens en het gevoel niets waard te zijn
  • Het gevoel van binnen leeg of dood te zijn
  • Gevoelens van machteloosheid, wanhoop en angst
  • Grote vermoeidheid
  • Sterke neiging tot piekeren
  • Huilen zonder dat dit oplucht of graag willen huilen maar dit niet kunnen
  • Traagheid in praten, denken en bewegen of lichamelijke onrust
  • Gebrek aan eetlust en gewichtsverlies of juist overdreven eetlust en gewichtstoename
  • Moeite met inslapen of doorslapen of juist niet uit bed kunnen komen
  • Weinig of geen zin in seks
  • Denken aan de dood of aan zelfdoding
  • Lichamelijke klachten die niet toe te schrijven zijn aan een lichamelijke aandoening of verwonding zoals; verstopping, droge mond, onverklaarbare pijn, duizeligheid, hartkloppingen, trillende handen, druk op de borst, hoofdpijn, rugpijn,…

Een ernstige depressie kan ook gepaard gaan met hallucinaties en wanen.
Omdat iemand met een bipolaire stoornis de symptomen vaak zelf niet herkent, kunnen familie en vrienden zo iemand stimuleren om hulp te zoeken.



Als iemand eenmaal de diagnose bipolaire stoornis heeft is het belangrijk dat hij/zij:

  • kennis over de ziekte krijgt, vroege waarschuwingssignalen van een nieuwe manische of depressieve episode leert herkennen en leert hoe daar op te reageren
  • zich houdt aan het behandelplan, zelfs als hij/zijn zich beter voelt
  • aantekeningen bij houdt over stemmingswisselingen, nieuwe spanningen, reacties op medicijnen, …
  • stress uit de weg gaat
  • periodes van activiteit afwisselt met ontspanning
  • voldoende slaapt, gezond eet en regelmatig beweegt
  • geen drugs en alcohol gebruikt
  • geduldig is, maar volhardend, en accepteert dat er wat tijd overheen gaat voordat een medicijn werkt
Als iemand eenmaal de diagnose bipolaire stoornis heeft, kunnen naasten hem/haar helpen met de ziekte om te gaan. Een paar dingen die gedaan kunnen worden:
  • Kennis verzamelen over de ziekte, vroege waarschuwingssignalen van een nieuwe periode leren herkennen, en weten hoe daarop te reageren
  • De patiënt stimuleren de medicatie te blijven nemen
  • Stress zoveel mogelijk verminderen
  • Structuur bieden
  • Emotionele steun bieden ( begrip, geduld, genegenheid, aanmoediging )
  • De patiënt eraan herinneren dat familie en vrienden beschikbaar zijn om te luisteren, om mee te praten en om met alles te helpen indien mogelijk
  • Opmerkingen over zelfdoding serieus nemen
  • Accuraat handelen als een patiënt in een ernstige manie of met sterke zelfdodingsgedachten dient te worden opgenomen ter bescherming van zichzelf en voor aanpassing van de behandeling